Spory z kontrahentami są nieodłącznym elementem prowadzenia działalności biznesowej. W większości przypadków udaje się je rozwiązać w drodze porozumienia i wspólnie wypracowanego kompromisu. Co jednak zrobić, gdy, pomimo wielu prób, negocjacje nie przynoszą efektu, a wzajemne pretensje i zarzuty tylko narastają?

W tej sytuacji pierwszym, co przychodzi do głowy, jest skierowanie sprawy do sądu. Jednak postępowanie przed sądem powszechnym twa bardzo długo i jest kosztowne, a wyrok często nie odpowiada naszym oczekiwaniom jako strony sporuIstnieje jednak alternatywa i jest nią metoda rozwiązywania sporów prawnych, którą jest postępowanie przed sądem polubownym, inaczej zwane arbitrażem. 

Arbitraż jest jedną z najstarszych możliwości rozwiązywania sporów. Obecnie sądownictwo arbitrażowe zyskuje coraz większą popularność. I nic w tym dziwnego – jego podstawowymi zaletami są: 

  • szybkość załatwienia sporu
  • łatwość zastosowania
  • względnie niskie koszty
  • swoboda wyboru sędziów przez każdą ze stron
  • poufność
  • mniejszy formalizm

Sądownictwo polubowne jest metodą pozwalającą na wyłączenie jurysdykcji sądów powszechnych. Elementem do tego koniecznym jest sporządzenie przez strony sporu zapisu na sąd polubowny, tj. postanowienia umowy, w której zgodnie z treścią art. 1161 §1 KPC, wskazany zostanie przedmiot sporu lub stosunek prawny, z którego spór wyniknął lub może wyniknąć w przyszłości. Trzeba jednak pamiętać o dokładności w określaniu przedmiotu sporu, gdyż niewystarczająco precyzyjne określenie może skutkować nawet nieważnością zapisu. 

Zapis na arbitraż może stanowić odrębną umowę lub zostać zawarty w umowie głównej jako klauzula arbitrażowa. Istnieje także możliwość zawarcia zapisu w statucie spółki. Dotyczy on wtedy wszystkich sporów wynikających ze stosunku spółki i wiąże spółkę oraz jej wspólników. Zapis taki nie ma natomiast zastosowania do sporów z członkami zarządu. W tym celu trzeba sporządzić osobny zapis uwzględniający tę kwestię. 

Ważne jest, by zapis, niezależnie od dokumentu w jakim zostanie zawarty, miał formę pisemną, przy czym zachowanie jej oznacza także wymianę pism lub oświadczeń za pomocą środków porozumiewania się na odległość, które pozwalają utrwalić treść. W praktyce mogłoby to oznaczać, że oświadczenie woli stron może być złożone chociażby za pośrednictwem poczty elektronicznej, a nawet wiadomości tekstowej. 

Sąd polubowny może przyjąć formę arbitrażu ad hoc, czyli takiego, który jest powoływany do rozwiązania konkretnego sporu i kończy swoją działalność wraz z wydaniem wyroku. Strony ustalają samodzielnie skład sądu, miejsce jego orzekania, a także regulamin, według którego ma orzekać. 

Drugą formą jest stały (instytucjonalny) sąd arbitrażowy, który oferuje stronom listy arbitrów, regulamin postępowania, a także ma własny system opłat, dzięki czemu strony z góry mogą oszacować koszty, które będą musiały ponieść. Do tego rodzaju należą między innymi: Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej czy Sąd Arbitrażowy przy Konfederacji Lewiatan. Co więcej arbitrami niekoniecznie muszą być prawnicy. Jeżeli wymaga tego specyfika sporu, strony mogą wybrać na arbitrów doświadczonych specjalistów, którzy znają realia rynkowe konkretnej branży, co z kolei pozwala na skuteczniejsze rozwiązanie konfliktu. 

Nowym rozwiązaniem wprowadzonym w kwietniu tego roku jest Elektroniczny Sąd Polubowny przy Stowarzyszeniu Notariuszy Rzeczypospolitej Polskiej w Warszawie „Ultima RATIO”, przeznaczony przede wszystkim do rozpoznawania spraw opartych na fakturach i dokumentach, w którym całość postępowania prowadzona jest elektronicznie, bez fizycznego udziału stron, a więc nie wymaga od stron żadnego wysiłku związanego z dojazdami na posiedzenia sądu, jednocześnie obniżając koszty całego postępowania. 

Wyrok każdego sądu arbitrażowego jest prawnie wiążący dla stron, na równi z wyrokiem sądu powszechnego. Sąd powszechny nadaje mu jedynie klauzulę wykonalności, co oznacza, że może on być dochodzony w drodze egzekucji.

Arbitraż może być dla przedsiębiorców formą o wiele wygodniejszą, a przede wszystkim skuteczniejszą od sądu państwowego. Każdemu przecież zależy na tym, aby sytuację konfliktową rozwiązać jak najszybciej i móc wrócić do normalnej działalności firmy. 

 

Autor: Zuzanna Grelewicz