Sytuacja lotu odwołanego interpretacyjnie jest stosunkowo prosta. W takim przypadku obowiązki leżące po stronie przewoźnika wynikają wprost z Rozporządzenia nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. Ustanawia ono wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów.

Większe trudności przysparza próba zdefiniowania „lotu opóźnionego” i odpowiedzi na pytanie, czy np. 25-godzinne opóźnienie lotu oznacza, że lot ten może zostać zakwalifikowany jako odwołany? Lub czy można mu przypisać taki przymiot, gdy na tablicy odlotów pojawił się komunikat o jego odwołaniu? I czy istnieje limit czasowy, po którym automatycznie następuje zmiana kwalifikacji?

Szukając odpowiedzi na te pytania, warto przyjrzeć się wyrokowi Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawach połączonych C-402/07 i C-432/07. TSUE analizował w nich zagadnienie odmowy wypłaty odszkodowania przez przewoźników lotniczych na rzecz pasażerów, których lot znacząco się opóźnił.

Stan faktyczny prezentował się następująco: przewoźnik lotniczy odmówił wypłaty odszkodowania na rzecz pasażerów, których dotarcie do portu docelowego nastąpiło z wielogodzinnym opóźnieniem – odpowiednio: w pierwszym przypadku – 25h, w drugim – 22h względem planowanej godziny przybycia. Z uwagi na ten fakt, powodowie w powyższych sprawach domagali się od swoich przewoźników odszkodowania z art. 7 Rozporządzenia 261/2004. Linie lotnicze odmówiły im tego prawa, twierdząc, że rzeczone loty nie zostały odwołane, lecz opóźnione, a za opóźnienie – według rozporządzenia – nie należy się odszkodowanie. Ponadto opóźnienie to miało wynikać z usterek technicznych statków powietrznych, co według pozwanych stanowiło „nadzwyczajne” okoliczności (ergo: zwalniało ich z obowiązku wypłaty odszkodowania).

W odpowiedzi na pytania prejudycjalne Trybunał starał się ustalić:

  • jak należy rozumieć pojęcie opóźnionego lotu i co jest decydujące dla jego wykładni?
  • czy opóźnienie lotu, jeśli jest duże, należy uznać za odwołanie lotu?
  • czy dla celów stosowania prawa do odszkodowania z art. 7 Rozporządzenia 261/2004 pasażerów lotów opóźnionych można traktować jak pasażerów lotów odwołanych?
  • czy awaria techniczna samolotu i związana z nią zmiana planu lotów stanowią nadzwyczajne okoliczności w rozumieniu art. 5 Rozporządzenia 261/2004?

W odpowiedzi na powyższe zagadnienia TSUE wskazał definicję opóźnionego lotu, co więcej – podkreślił też kryteria odróżniające te dwie kategorie lotów.

Lot jest opóźniony w rozumieniu art. 6 Rozporządzenia 261/2004, jeżeli jest wykonywany zgodnie z pierwotnie przewidzianym rozkładem, a rzeczywista godzina jego startu jest opóźniona w stosunku do planowej godziny startu. W odróżnieniu od opóźnienia lotu, jego odwołanie jest konsekwencją faktu, że lot pierwotnie przewidziany nie został wykonany.

Zdaniem TSUE loty opóźnione i odwołane stanowią dwie zupełnie odrębne kategorie, a zatem nie można uznać lotu opóźnionego za odwołany tylko dlatego, że opóźnienie się przedłużyło – nawet znacznie.

Wobec tego lot opóźniony może zostać uznany za odwołany jedynie przez to, że przewoźnik lotniczy zapewnia przewóz pasażerów w ramach alternatywnego lotu, którego pierwotny rozkład różni się od rozkładu lotu pierwotnie przewidzianego (…), przy czym nie ma znaczenia komunikat zamieszczony na lotniskowej tablicy lotów lub informacji udzielonej przez personel przewoźnika lotniczego, podobnie czynnika rozstrzygającego nie stanowi zasadniczo okoliczność, że pasażerowie odbierają swoje bagaże lub otrzymują nowe karty pokładowe.

Brak jest literalnego wskazania w Rozporządzeniu 261/2004 prawa do odszkodowania w razie opóźnionego lotu. Dopiero wykładnia celowościowa (przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa wspólnotowego należy brać pod uwagę nie tylko jej brzmienie, ale także kontekst oraz cel regulacji), na którą wskazuje TSUE w omawianym wyroku, będzie stanowić punkt wyjścia do szukania podstawy odszkodowania z tego tytułu.

Mimo iż, jak zostało wspomniane w wyroku, lot opóźniony i lot odwołany stanowią dwie odrębne kategorie lotów – należy porównać sytuacje obu pasażerów. Trybunał odwołuje się w tym miejscu do zasady równego traktowania, według której porównywalne sytuacje nie powinny być traktowane w odmienny sposób. Celem rozporządzenia jest bowiem wzmocnienie ochrony wszystkich pasażerów poprzez naprawienie szkód oraz zadośćuczynienie szkodzie polegającej na stracie czasu.

Pasażerowie lotów odwołanych i opóźnionych ponoszą bowiem analogiczną szkodę, polegająca na stracie czasu, a zatem, zdaniem TSUE, do celów stosowania prawa do odszkodowania z art. 7 znajdują się w sytuacjach porównywalnych. Gdyby nie nabywali tego prawa, zostaliby potraktowani w sposób mniej korzystny. Z wykładni Trybunału wynika zatem, że czyniąc zadość zasadzie równego traktowania, pasażerowie lotów opóźnionych mogą powoływać się na prawo do odszkodowania z art. 7, jeżeli z powodu tych lotów poniosą straty w wymiarze co najmniej 3 godzin – tj. przybędą do miejsca docelowego co najmniej 3 godziny po pierwotnie przewidzianej przez przewoźnika godzinie przylotu.

Jaki czas opóźnienia upoważnia nas do domagania się od przewoźnika określonych świadczeń?

Już dwugodzinne opóźnienie przy wszystkich lotach do 1 500 km nakłada na przewoźnika obowiązek zapewnienia pomocy określonej w postaci posiłku oraz napojów, adekwatnie do czasu oczekiwania, a także dwóch rozmów telefonicznych, dwóch dalekopisów, dwóch przesyłek faksowych lub emailowych. Ponadto przy lotach do 1 500 km, ale już przy większym opóźnieniu, 3-godzinnym – przysługuje również prawo do domagania się odszkodowania z art. 7 w wysokości 250 €.

W kilku następnych etapach świadczenia pozostaną niezmienne. Zmieniać się będzie natomiast wysokość odszkodowania, którego może domagać się pasażer, bowiem będzie to powiązane z długością lotu.

Opóźnienie powyżej 3 godzin dotyczące lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1 500 km oraz wszystkich innych lotów pomiędzy 1 500 a 3 500 km również generuje prawo do posiłków, napojów i rozmów telefonicznych, tak jak powyżej, przy czym w tej sytuacji wysokość odszkodowania, którego może domagać się pasażer, wzrasta już do 400 €.

Czterogodzinne opóźnienie dotyczące wszystkich lotów powyżej 3 500 km pozwala na oczekiwanie tych samych świadczeń, o których mowa powyżej (posiłek + telefon), jak również odszkodowania w wysokości 600 € – najwyższej, jaką przewiduje Rozporządzenie w ramach art. 7.

Sugerując się wyrokiem TSUE (C-402/07 i C-432/07), należałoby również zwrócić uwagę na fakt, iż mimo że przy lotach powyżej 3 500 km próg otrzymania świadczeń w postaci posiłku, telefonu oraz odszkodowania wynosi – o czym mowa w paragrafie poprzedzającym – cztery godziny; już trzygodzinne opóźnienie będzie stwarzało samoistną podstawę do roszczenia pieniężnego z art. 7 Rozporządzenia 261/2004, czyli domagania się rekompensaty w postaci 600 €.

Opóźnienie co najmniej pięciogodzinne, obejmujące wszystkie loty, niezależnie od ich długości, nakłada na przewoźnika obowiązek, tak jak powyżej – zapewnienia posiłków i możliwości komunikacji. Nadaje ono ponadto pasażerowi prawo do odszkodowania, jak również do skorzystania z opcji przewidzianej przez art. 8, czyli zwrotu kosztów. Należy pamiętać, że przy skorzystaniu ze zmiany planu podróży, obsługujący przewoźnik może pomniejszyć odszkodowanie (art. 7 ust. 2).

Jeżeli czas odlotu ma nastąpić co najmniej dzień po terminie poprzednio zapowiedzianego odlotu, niezależnie od długości lotu, oprócz przysługujących praw, o których mowa powyżej, przewoźnik ma obowiązek zapewnienia pomocy w postaci zakwaterowania w hotelu, a także transportu pomiędzy lotniskiem a miejscem zakwaterowania.

Czas opóźnienia Długość lotu w km Czego można domagać się od przewoźnika?
2h+ wszystkie loty do 1 500 km posiłek + telefon
3h+ wszystkie loty do 1 500 km posiłek + telefon

+ odszkodowanie 250 €

3h+ loty wewnątrzwspólnotowe dłuższe niż 1 500 km posiłek + telefon + odszkodowanie 400 €
wszystkie inne loty w przedziale 1 500 km a 3 500 km
4h+ loty powyżej 3 500 km posiłek + telefon + odszkodowanie 600 €
co najmniej 5h wszystkie loty posiłek + telefon + odszkodowanie + zwrot kosztów
co najmniej 1 dzień po terminie wszystkie loty oprócz powyższych, również zakwaterowanie w hotelu i transport pomiędzy lotniskiem a miejscem zakwaterowania
3h+

(jak wynika z orzeczenia TSUE w sprawach połączonych C-402/07 i C-432/07)

wszystkie loty powyżej 3 500 km 600 €

 

Opracowanie i tekst: Hanna Kurzyca