Podejmując decyzję o założeniu własnego przedsiębiorstwa, w pierwszej kolejności należy zdecydować o formie prawnej działalności.

Dostępne w Polsce formy prawne działalności:

Spółki osoboweSpółki kapitałowe
spółka jawnaspółka z ograniczoną odpowiedzialnościąjednoosobowa działalność gospodarcza
spółka partnerskaspółka akcyjnaspółka cywilna
spółka komandytowa
spółka komandytowo-akcyjna

Rodzaj zakładanej spółki ma istotny wpływ m.in. na sposób rejestracji działalności, opodatkowanie, odpowiedzialność za zobowiązania firmy, sposób jej funkcjonowania. Taka decyzja ma niebagatelne znaczenie, dlatego należy dokładnie rozważyć wszystkie wady i zalety poszczególnych form.

Poniżej znajduje się krótkie porównanie wszystkich form prawnych działalności:

Obecnie jest to jedna z najczęściej wybieranych form prawnych prowadzenia działalności gospodarczej. Zgodnie z Ustawą o swobodzie działalności gospodarczej, jest to działalność o charakterze regularnym, zorganizowanym i ciągłym, prowadzona we własnym imieniu z zamiarem osiągnięcia zysku.

ZałożycielJedna osoba fizyczna
FormalnościWyłącznie wpis do CEIDG
KapitałNie ma wymogu kapitału początkowego
PodatkiPIT + możliwość wyboru formy opodatkowania
VAT
KsięgowośćJest możliwość korzystania z uproszczonej księgowości
OdpowiedzialnośćCałym swoim majątkiem
ZALETYWADY
Minimum formalności przy zakładaniu działalności (wpis do CEIDG)Przedsiębiorca odpowiada za zobowiązania firmy całym swoim majątkiem
Nie ma wymogu kapitału początkowegoKonieczność odprowadzania składek do ZUS-u (niezależnie od osiąganych dochodów)
Przedsiębiorcy, których przychody nie przekraczają równowartości 2 000 000 euro, mogą korzystać z prowadzenia uproszczonej księgowościIstnienie i rozwój firmy są oparte na jednej osobie
Możliwość wyboru najkorzystniejszej formy opodatkowania, która zapewni skuteczną optymalizację podatkowąNiższa emerytura w przyszłości (osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą odprowadzają składkę emerytalną w minimalnej wysokości)
Możliwość odpisania kosztów prowadzenia działalności od podatku
Wolność i niezależność w prowadzeniu działalności

Jest to forma prowadzenia działalności gospodarczej oparta na umowie między wspólnikami (osobami fizycznymi, osobami prawnym lub połączeniem tych dwóch grup), którzy chcą zrealizować wspólny cel gospodarczy. Funkcjonowanie takiej spółki zostało uregulowane głównie w Kodeksie cywilnym, ale zastosowanie do niej ma również wiele innych ustaw. Spółka cywilna nie posiada osobowości prawnej, a to oznacza, że podmiotem wszelkich praw i obowiązków są wspólnicy spółki.

ZałożycielCo najmniej dwie osoby fizyczne lub prawne lub ułomne osoby prawne
FormalnościUmowa w formie pisemnej, działalność rejestrują wspólnicy
KapitałBrak wymogu minimalnego kapitału
PodatkiPodatek dochodowy płacą wspólnicy
podatek VAT – spółka
KsięgowośćJest możliwość korzystania z uproszczonej księgowości
OdpowiedzialnośćPonosi spółka ze wspólnikami; wszyscy wspólnicy ponoszą pełną, solidarną odpowiedzialność całym majątkiem osobistym.
ZALETYWADY
Wspólnicy muszą posiadać tylko wpis do CEIDGSpółka sama w sobie nie podlega wpisowi do CEIDG
Jednokrotne opodatkowanie (obowiązek rozliczania podatku mają wspólnicy, a nie spółka sama w sobie)Duże ryzyko związane z solidarną odpowiedzialnością wspólników
Wszyscy wspólnicy są uprawnieni do reprezentowania spółkiWspólnicy spółki cywilnej odpowiadają za zobowiązania całym swoim majątkiem
Nie jest wymagany kapitał początkowyBrak osobowości prawnej
Jeżeli wspólnikami spółki są osoby fizyczne, a wysokość obrotów nie przekracza 2 000 000 euro, spółka może prowadzić uproszczoną księgowośćJeżeli wspólnikiem spółki jest osoba prawna lub jeżeli przychody z działalności przekraczają 2 000 000 euro, konieczne jest prowadzenie pełnej księgowości
Niskie koszty założenia spółki (jedynie podatek od czynności cywilnoprawnych)

Jest odpowiednia dla wspólników np. z jednej branży, wykonujących w małej albo średniej skali działalność o niewielkim stopniu ryzyka. Spółka jawna jest spółką osobową. Może być utworzona przez osoby fizyczne i osoby prawne. Spółka jawna nie posiada osobowości prawnej.

ZałożycielCo najmniej dwie osoby fizyczne lub prawne lub ułomne osoby prawne
FormalnościUmowa w formie pisemnej pod rygorem nieważności oraz wpis do KRS
KapitałBrak wymogu minimalnego kapitału początkowego
PodatkiPodatek dochodowy płacą wspólnicy
Podatek VAT – spółka
KsięgowośćJest możliwość prowadzenia uproszczonej księgowości
OdpowiedzialnośćPonosi spółka ze wspólnikami; wszyscy wspólnicy ponoszą pełną, solidarną odpowiedzialność całym majątkiem osobistym
ZALETYWADY
Duża dowolność w kształtowaniu treści umowy spółkiObowiązek wpisu spółki do rejestru KRS (dodatkowe koszty)
Każdy wspólnik może reprezentować spółkę (chyba, że umowa stanowi inaczej)Ryzyko związane z solidarną odpowiedzialnością wspólników
Jednokrotne opodatkowanie (obowiązek rozliczania podatku dochodowego mają wspólnicy, a nie spółka sama w sobie)Odpowiedzialność wspólników całym swoim majątkiem
Możliwość skorzystania ze zwolnienia z VATObowiązek sporządzania co roku sprawozdania finansowego i składanie go do KRS-u, co wiąże się z dodatkowymi opłatami
Jeżeli wspólnikami spółki są osoby fizyczne, a wysokość obrotów nie przekracza 2 000 000 euro, spółka może prowadzić uproszczoną księgowość
Brak wymogu minimalnego kapitału początkowego
Wkłady do spółki mogą mieć charakter pieniężny, jak i niepieniężny
Subsydiarny charakter odpowiedzialności wspólnika

Spółka partnerska jest osobową spółką prawa handlowego przeznaczoną do prowadzenia działalności przez osoby wykonujące wolne zawody w spółce prowadzącej przedsiębiorstwo pod własną firmą. Jest to najmłodszy typ spółki handlowej.

ZałożycielCo najmniej dwie osoby fizyczne, które muszą mieć uprawnienie do wykonywania wolnego zawodu
FormalnościUmowa spółki w formie aktu notarialnego oraz wpis do KRS
KapitałBrak wymogu minimalnego kapitału początkowego
PodatkiPodatek dochodowy PIT płacą wspólnicy

Podatek VAT – spółka
KsięgowośćPełna lub uproszczona
OdpowiedzialnośćSpółka odpowiada tylko z partnerem, którego zobowiązania dotyczą

Każdy partner odpowiada subsydiarnie majątkiem osobistym tylko za swoje zobowiązania

Wspólnicy ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania spółki, które nie powstały na skutek czynności osobistych partnera
ZALETYWADY
Wkład wspólnika spółki partnerskiej może przybrać zarówno postać pieniężną, jak i niepieniężnąPartnerami mogą być tylko osoby fizyczne mające uprawnienie do wykonywania wolnego zawodu
Można ograniczyć odpowiedzialność każdego wspólnika jedynie do jego własnych działańWąski zakres działalności
Brak wymogu minimalnego kapitału początkowegoZa zobowiązania spółki odpowiadają wszyscy jej wspólnicy (partnerzy)
Jednokrotne opodatkowanie
(obowiązek rozliczania podatku dochodowego mają wspólnicy, a nie spółka sama w sobie)
Wysokie koszty związane z wymagana formą aktu notarialnego
Księgowość spółki partnerskiej może być prowadzona za pomocą pełnej księgowości lub księgowości uproszczonejObowiązek wpisu spółki do rejestru KRS
Konieczność zapłaty podatku od umowy spółki, a także jej zmiany

Należy do grupy spółek osobowych. Jest dobrym rozwiązaniem dla wspólników, z których jeden angażuje się w sprawy spółki, a drugi chce ograniczyć się jedynie do zapewnienia wkładu finansowego. Jej cechą charakterystyczną jest istnienie dwóch kategorii wspólników – komplementariuszy i komandytariuszy.

ZałożycielCo najmniej dwie osoby fizyczne lub prawne lub ułomna osoba prawna
FormalnościUmowa spółki w formie aktu notarialnego oraz wpis do KRS
KapitałBrak wymogu minimalnego kapitału początkowego
PodatkiKażdy wspólnik opodatkowany jest oddzielnie (PIT lub CIT)

Podatek VAT płaci spółka
KsięgowośćPełna
OdpowiedzialnośćOdpowiada spółka z komplementariuszami

Odpowiedzialność komandytariusza- suma komandytowa stanowi górną granicę odpowiedzialności (z wyjątkami)

Komplementariusz odpowiada subsydiarnie całym majątkiem za zobowiązania spółki
ZALETYWADY
Jednokrotne opodatkowanie
(obowiązek rozliczania podatku mają wspólnicy, a nie spółka sama w sobie)
Umowa spółki wymaga formy aktu notarialnego (wysoki koszt)
Swobodne ustalanie wysokości sumy komandytowej, która wyznacza odpowiedzialność komandytariuszaWymóg rejestracji spółki w KRS
Brak wymogu minimalnego kapitału początkowegoObowiązek prowadzenia pełnej księgowości
Możliwość ustanowienia komplementariuszem spółki z o.o. w celu optymalizacji podatkowejOdmienność praw i obowiązków komplementariuszy oraz komandytariuszy i jej konsekwencje
Nieograniczona ilościowo skala działalności spółkiKomplementariusz odpowiada za zobowiązania spółki całym majątkiem (subsydiarnie)

Spółka komandytowo-akcyjna jest odrębnym typem spółki prawa handlowego. Zaliczamy ją do kategorii spółek osobowych, do której należą również spółka jawna, spółka partnerska oraz spółka komandytowa. Stanowi ona połączenie rozwiązań właściwych dla spółek osobowych (w szczególności spółki komandytowej), jak też zawiera elementy właściwe dla spółki akcyjnej, będącej spółką kapitałową.

ZałożycielCo najmniej dwie osoby fizyczne lub prawne
FormalnościStatut spółki w formie aktu notarialnego oraz wpis do KRS
KapitałKapitał początkowy – co najmniej 50 000 zł
PodatkiPodwójne opodatkowanie: spółka jest opodatkowana podatkiem CIT, po wypłacie dywidendy dochodzi do opodatkowania wspólników

Podatek VAT płaci spółka
KsięgowośćPełna
OdpowiedzialnośćOdpowiada spółka z komplementariuszami

Akcjonariusz nie odpowiada za długi spółki, a komplementariusz odpowiada subsydiarnie całym majątkiem za zobowiązania spółki
ZALETYWADY
Możliwość wejścia na giełdęStatut spółki wymaga formy aktu notarialnego (wysoki koszt)
Możliwość nieopodatkowania zyskówWymóg rejestracji spółki w KRS
Wkłady komplementariuszy mogą przybierać pieniężną i niepieniężnąKsięgowość musi być prowadzona w formie pełnej
Komplementariusz może być jednocześnie akcjonariuszemObowiązek posiadania kapitału początkowego
Podwójne opodatkowanie

Spółka z o.o. to spółka kapitałowa prawa handlowego, która posiada osobowość prawną. Działa przez organy: zarząd i zgromadzenie wspólników. Oznacza to, że działanie tej spółki jest bardziej sformalizowane niż działanie innych spółek. Jest jedną z najczęściej wybieranych form prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce.

ZałożycielJedna lub więcej osób – osoba fizyczna lub osoba prawna lub ułomna osoba prawna
FormalnościUmowa spółki w formie aktu notarialnego oraz wpis do KRS
KapitałKapitał założycielski – co najmniej 5000zł, przy czym wartość nominalna udziału nie może być niższa niż 50zł
PodatkiPodwójne opodatkowanie: spółka opodatkowana jest podatkiem CIT, a następnie zysk wspólników również podlega opodatkowaniu

Podatek VAT płaci spółka
KsięgowośćPełna
OdpowiedzialnośćSpółka samodzielnie odpowiada za zobowiązania swoim majątkiem – pochodzącym z wkładów wspólników oraz z jej własnej działalności
ZALETYWADY
Możliwość rejestracji spółki przez InternetUmowa spółki wymaga formy aktu notarialnego (wysoki koszt)
Niski kapitał zakładowyWymóg rejestracji spółki w KRS
Możliwość założenia jednoosobowej spółki z o.o.Skomplikowany i kosztowny proces założenia spółki
Wkłady do spółki mogą mieć charakter pieniężny i niepieniężnyKsięgowość musi być prowadzona w formie pełnej
Ograniczona odpowiedzialność wspólnikówPodwójne opodatkowanie
Brak składek ZUS w przypadku wspólników spółek wieloosobowychObowiązek corocznego składania sprawozdań finansowych

Spółka akcyjna jest to spółka prawa handlowego, która posiada osobowość prawną. Ta forma działalności odpowiada potrzebom dużych przedsięwzięć, firm planujących wejście na giełdę.

ZałożycielJedna lub więcej osób (fizyczne i prawne lub jednostki nieposiadające osobowości prawnej – oprócz jednoosobowej spółki z o.o.)
FormalnościStatut spółki i inne dokumenty w formie aktu notarialnego oraz wpis do KRS
KapitałKapitał zakładowy – co najmniej 100 000 zł, a nominalna wartość każdej akcji nie może być niższa niż 1 grosz
PodatkiSpółka opodatkowana jest podatkiem CIT, a w przypadku wypłacenia akcjonariuszom dywidendy – wspólnicy płacą podatek PIT

Podatek VAT płaci spółka
KsięgowośćPełna
OdpowiedzialnośćSpółka odpowiada własnym majątkiem za zobowiązania, nie ma odpowiedzialności po stronie akcjonariuszy
ZALETYWADY
Możliwość emisji akcjiSkomplikowany i kosztowny proces założenia spółki
Spółka akcyjna umożliwia działalność na dużą skalęWysoki kapitał zakładowy
Możliwość założenia jednoosobowej spółki akcyjnejPodwójne opodatkowanie
Akcjonariusze nie odpowiadają za zobowiązania spółkiDrobni akcjonariusze nie mają wpływu na prowadzenie spraw spółki
Wkłady do spółki mogą mieć charakter pieniężny i niepieniężnyKsięgowość musi być prowadzona w formie pełnej
Obowiązek corocznego składania sprawozdań finansowych

Opracowanie: Izabela Kryspin